Naar de inhoud
Alle artikelen

Tolkentelefoon bij de huisarts: wanneer een tolk, wanneer een app

Kort antwoord

Een tolkentelefoon bij de huisarts kost de praktijk niets bij asielzoekers met een COA-zorgnummer en bij Oekraïense ontheemden: de tolk komt dan kosteloos via Global Talk. Voor andere patiënten betaalt de huisarts de tolk, tenzij een Achterstandsfonds in de regio dat doet. Gaat het om een diagnose, toestemming voor een behandeling of slecht nieuws, dan hoort er een professionele tolk bij; een vertaalapp is alleen voor praktische dingen zoals een afspraak.

Gepubliceerd op
Feiten voor het laatst gecontroleerd op

Door Thomas Oomens

Thomas Oomens is ontwikkelaar in Nijmegen en bouwde Leo Speak, eerst voor een familielid. Meer over Leo Speak en wie het maakt

Wij maken Leo Speak. Onze eigen app is een van de apps die we hier bespreken.

Een tolkentelefoon bij de huisarts kost de praktijk maar bij twee groepen niets: asielzoekers met een COA-zorgnummer en Oekraïense ontheemden. Voor hen regelt de praktijk kosteloos een tolk via Global Talk. Voor alle andere patiënten betaalt de huisarts de tolk zelf, behalve in regio's waar een Achterstandsfonds dat doet. Een aparte vergoeding voor tolken bij de huisarts is er in november 2026 niet. Moet je iets goed begrijpen, zoals een diagnose of een behandeling waar je toestemming voor geeft, dan hoort er een professionele tolk bij. Een vertaalapp is voor de praktische dingen eromheen.

Wie betaalt de tolkentelefoon bij de huisarts?

Dat hangt af van wie de patiënt is. De NZa stelt de tarieven voor huisartsen vast en zegt het kort: "De NZa heeft geen prestaties voor tolken in de huisartsenzorg." Een huisarts kan een tolk dus niet apart declareren. Wel noemt de NZa deze routes:

PatiëntWie betaaltWat je moet weten
Asielzoeker met COA-zorgnummerGratis voor de praktijkVia Global Talk, sinds 13 januari 2025. Alleen telefoon of video, geen tolk op locatie.
Oekraïense ontheemdeGratis voor de praktijkVia Global Talk, sinds 5 februari 2024. Oekraïens, Russisch of International Sign Language.
Praktijk met een AchterstandsfondsVaak het fondsHet fonds heeft volgens de NZa vaak een contract met een tolkencentrum. Niet elke regio heeft zo'n fonds.
Alle andere patiëntenDe huisartsDe praktijk kiest zelf een tolkbureau of een zelfstandige tolk.

Veel mensen kennen de tolkentelefoon nog als TVcN. Wie tvcn.nl opent, komt nu bij Global Talk uit. Volgens Global Talk heb je daar dag en nacht binnen een minuut een tolk aan de lijn. Een vaste prijs staat niet op de site: je vraagt een kostenindicatie aan.

Een vaste regeling voor alle patiënten is er nog niet. In december 2024 schreef de minister dat twee opties verder worden uitgewerkt, allebei breder dan alleen de huisarts. Een besluit daarover vonden we niet. Op de site van de NZa staat in november 2026 nog steeds dat er geen prestatie voor tolken is.

Hoe regel je een tolk bij de huisarts?

De praktijk regelt de tolk. Wat jij kunt doen:

  1. Zeg bij het maken van de afspraak dat je een tolk nodig hebt, en in welke taal.
  2. Heb je een COA-zorgnummer, geef het door. De praktijk heeft het nodig. Het nummer heeft tien cijfers, begint met 9010 of 9030 en moet actief zijn.
  3. Ga je mee als familielid of begeleider? Dan mag jij ook om een tolk vragen.

Werk je zelf aan de balie: Global Talk is bereikbaar op 088 255 52 22. Voor een asielzoeker kies je in Tasnet de regeling voor cliënten met een COA-zorgnummer. Voor een Oekraïense patiënt kies je de regeling Oekraïne en vul je de AGB-code van de praktijk in.

Wanneer is een professionele tolk nodig?

Sinds oktober 2025 is daar een richtlijn voor: Omgaan met taalbarrières in de zorg en het sociaal domein. Patiëntenfederatie Nederland had de leiding, en onder meer het NHG, V&VN en Pharos werkten mee. Volgens de richtlijn zelf is de oude kwaliteitsnorm uit 2014 "aan vervanging toe".

De richtlijn raadt een professionele tolk aan bij een gesprek dat ingewikkeld, gevoelig of ingrijpend is, en liefst ook bij een eerste gesprek. Het gaat erom dat je je klachten kunt uitleggen, een behandeling begrijpt en toestemming kunt geven. Die toestemming heet informed consent. De wet zegt dat een arts je zo begrijpelijk mogelijk moet informeren voordat je ergens mee instemt. In sommige gevallen is een professionele tolk daarvoor een voorwaarde, schreef de minister in 2024.

Een familielid of vriend kan volgens de richtlijn alleen bij een eenvoudig gesprek: als jullie dat allebei willen, elkaar vertrouwen en de ander beide talen goed spreekt. Minderjarigen tolken niet. Een familielid heeft geen geheimhoudingsplicht en is niet altijd neutraal. De oude norm noemde onderwerpen die zich slecht lenen voor een tolk uit je eigen kring: seksualiteit, gynaecologische klachten, ongeneeslijke ziekten, psychische problemen, een vermoeden van huiselijk geweld en problemen in een relatie of gezin.

Wij houden het simpel. Gaat het over wat je hebt, wat eraan gedaan wordt of wat je moet innemen, dan wil je een tolk. Dat geldt voor een diagnose, toestemming voor een behandeling, medicijnen, uitslagen en slecht nieuws. Volgens de richtlijn kiest de zorgverlener de hulp samen met jou. Vind jij een tolk nodig, zeg het dan.

Waar een vertaalapp wel helpt

Niet elk gesprek in een praktijk gaat over je gezondheid. De minister schreef in 2023 dat communicatie in de zorg "waar nodig" kan met digitale hulpmiddelen, informele tolken of, als het moet, een professionele tolk. Een app past bij de kleine dingen aan de balie:

  • een afspraak maken, verzetten of afzeggen
  • uitleggen waar het lab of de apotheek is
  • zeggen welke papieren iemand mee moet nemen, zoals een zorgpas

Zodra het over klachten, een behandeling of medicijnen gaat, stop je met de app en vraag je om een tolk. Elke vertaalapp maakt fouten, en niemand controleert de vertaling terwijl jullie praten. Laat iets belangrijks daarom herhalen, ook aan de balie. En tekst helpt alleen als de ander de eigen taal kan lezen.

Vertaalapparaat of app in de zorg

In het ziekenhuis, op een afdeling of in de thuiszorg gelden dezelfde grenzen. In de beslisboom van de richtlijn uit 2025 staan een vertaalapparaat en een vertaalapp op dezelfde plek: bij een eenvoudig gesprek, als een tolk of een naaste die tolkt er niet bij is.

Volgens de richtlijn werkt een digitaal hulpmiddel alleen als de patiënt goed genoeg leest en met een telefoon of tablet overweg kan. Liefst gebruik je een hulpmiddel met vaste, gecontroleerde zinnen. Een vrije vertaalapp, waarin je alles kunt inspreken, is voor losse woorden en eenvoudige zinnen, en je deelt er geen persoonsgegevens in.

Wordt het gesprek complex, gevoelig of ingrijpend, dan raadt de richtlijn een professionele tolk aan, of een zorgverlener die de taal van de patiënt spreekt. Als voorbeelden noemt de richtlijn toestemming voor een behandeling, een slechtnieuwsgesprek en een gesprek over een operatie. Voor ons komt het op hetzelfde neer als bij de huisarts: diagnose, toestemming, medicijnen en uitslagen gaan via een tolk.

Werk je in de zorg, vraag dan welke apps en apparaten je organisatie toestaat. De richtlijn raadt aan het beleid van je werkgever of beroepsorganisatie te volgen. In de richtlijn staat een vertaalapparaat op dezelfde plek als een app, dus voor een los apparaat gelden dezelfde grenzen. Wat zulke apparaten en vertaaloortjes wel en niet kunnen, zetten we apart op een rij.

Doof of slechthorend bij de huisarts

Voor doven en slechthorenden werkt het anders. Doven die Nederlandse Gebarentaal gebruiken, hebben een gebarentolk nodig. Wie later slechthorend of doof is geworden, gebruikt minder vaak gebarentaal en heeft dan vaak meer aan een schrijftolk. Die typt alles wat gezegd wordt live uit. Een spraak-naar-tekst-app vervangt geen gebarentolk.

Voor beide tolken kun je tolkuren aanvragen bij UWV. Ben je doof of slechthorend, dan gaat het voor je privéleven om 30 uur per jaar, en UWV beslist over je aanvraag. Als voorbeeld van een privésituatie noemt UWV zelf "een gesprek met een arts". Hoe je die uren aanvraagt, lees je in schrijftolk aanvragen.

Bij spoed kan het altijd, 24 uur per dag, via Tolkcontact. Tolkcontact noemt medische spoed bij de huisarts, het ziekenhuis of de crisisopvang GGZ. Zijn je uren bijna op, dan kun je achteraf extra uren aanvragen. Het spoednummer is 06-30 80 47 15, om dag en nacht te bellen en te sms'en. Dit nummer regelt een tolk. Het is geen 112.

Voor een kort gesprek is er ook de tolk op afstand in de Tolkcontact-app: elke dag van 7.00 tot 22.00 uur, in Nederlandse Gebarentaal (NGT) of Nederlands met Gebaren (NmG), tot 20 minuten per gesprek.

Leo Speak aan de balie

We maken Leo Speak voor mensen die slechthorend of doof zijn, en de app vertaalt ook gesprekken. Bij de huisarts zien we het als hulp aan de balie, niet in de spreekkamer.

Met Praten in twee talen leg je één telefoon tussen jullie in en leest ieder in de eigen taal. De bovenste helft staat op zijn kop, zodat de ander gewoon kan meelezen. In de app op je telefoon ziet de ander eerst een korte uitleg in de eigen taal. Op gesprek vertalen op één telefoon zie je hoe dat eruitziet. Er zijn vier tekstgroottes, tot extra groot. Hoort de patiënt slecht maar spreekt die gewoon Nederlands, dan zet Spraak lezen wat de assistent zegt om in live ondertiteling.

Vertalen kan in 60 talen, waaronder Arabisch, Turks, Pools, Oekraïens en Russisch. Je krijgt elke maand 60 minuten gratis in de app, zonder account. In de app kost Licht in Nederland €4,99 per maand voor 10 uur (november 2026), bij volledig gebruik €0,50 per uur. In de browser is dat €4,49, en daar kun je ook per jaar betalen. De andere plannen staan op de prijzenpagina. Uren die je in een maand niet gebruikt, spaar je op zolang je abonnement loopt, als je een gratis account hebt. Zeg je op, dan vervallen ze. Voor een praktijk met meer medewerkers is er een aanbod voor organisaties.

Kies iets anders als de patiënt Tigrinya, Somalisch, Amhaars, Koerdisch, Pasjtoe of Dari spreekt: die talen vertaalt Leo Speak niet. Google Translate noemt meer dan 100 talen en is gratis. Bellen met een patiënt gaat ook niet met Leo Speak, want de app is niet gemaakt voor telefoongesprekken. En voor alles wat over iemands gezondheid gaat, bel je de tolkentelefoon.

Veelgestelde vragen

Waarom staat op internet dat de tolkentelefoon gratis is?

Dat klopte vroeger. Tot 2012 was er een landelijke subsidie voor tolken in de zorg. Die is toen grotendeels vervallen, schreef de minister in 2023. Oudere pagina's en folders zijn daar niet altijd op aangepast.

Een landelijke kosteloze regeling is er nu alleen voor asielzoekers met een COA-zorgnummer en voor Oekraïense ontheemden. In sommige regio's betaalt een Achterstandsfonds de tolk.

Mag mijn kind tolken bij de huisarts?

Niet als je kind minderjarig is. De richtlijn voor taalbarrières in de zorg uit 2025 zegt dat minderjarigen niet tolken. Ook een volwassen kind hoort dan alles over de gezondheid van een ouder. Vraag de praktijk liever om een tolkentelefoon.

Kan ik als patiënt zelf de tolkentelefoon bellen?

Voor de gratis regelingen niet. Die lopen via de zorgverlener, die een COA-zorgnummer of de AGB-code van de praktijk invult. Vraag het dus bij de praktijk, het liefst al als je de afspraak maakt.

Is Google Translate goed genoeg bij de dokter?

Voor eenvoudige dingen aan de balie wel, voor de spreekkamer niet. Een gratis app als Google Translate of Apple Vertaal helpt bij een afspraak of een adres. Gaat het over je klachten, een behandeling of medicijnen, vraag dan om een tolk. Welke apps er zijn, lees je in de beste vertaalapp voor gesprekken.

Bronnen

Lees ook

Zet Leo Speak op je telefoon

In de app elke maand 60 minuten gratis, zonder account.

  • Download in de App Store
  • Ontdek het op Google Play

Werkt op een iPhone met iOS 15 of nieuwer en op Android 7.0 of nieuwer.

Probeer in je browser