Communiceren met slechthorenden gaat het best als je eerst de aandacht vraagt, dichtbij komt en rustig praat, met je gezicht naar de ander. Harder praten helpt niet. Vraag gewoon wat iemand nodig heeft, want dat verschilt per persoon. Met doven ligt het anders. Veel doven gebruiken Nederlandse Gebarentaal (NGT), en dat is een eigen taal. Vraag dan hoe iemand wil communiceren, en plan een belangrijk gesprek zo dat er een tolk bij kan zijn.
Het verschil tussen die twee groepen is groot. De toelichting bij de wet die NGT erkent, noemt ongeveer 1,5 miljoen mensen met een auditieve beperking en bijna 10.000 volledig doven met NGT als moedertaal (cijfers uit 2017). De meeste mensen met wie je praat, zijn dus slechthorend. Maar wat voor hen werkt, werkt niet vanzelf voor iemand die doof is geboren.
Hoe communiceer je met slechthorenden?
Deze tips komen van Hoormij, de patiëntenorganisatie voor slechthorenden, en van de KNO-afdeling van het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Ze zijn voor jou als horende gesprekspartner.
- Vraag eerst de aandacht. Zeg de naam of tik iemand even op de schouder, en wacht op oogcontact.
- Zeg waar het over gaat. Wie het onderwerp kent, kan het gesprek veel beter volgen.
- Kom dichtbij. Volgens Hoormij gaat verstaan het best binnen twee meter. Roep niet vanuit een andere kamer.
- Laat je gezicht zien. Ga tegenover de ander zitten, met het licht op je gezicht en dus niet met je rug naar het raam. Praat niet met eten in je mond.
- Praat rustig en duidelijk, in je gewone ritme. Overdreven articuleren vervormt de spraak en maakt meekijken juist moeilijker, schrijft het ziekenhuis.
- Maak korte zinnen. Vermijd bijzinnen, omwegen en moeilijke woorden.
- Zet de tv, radio of muziek uit.
- Check af en toe of je goed begrepen bent.
Verstaat de ander je niet, herhaal het dan in andere woorden. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis geeft een voorbeeld: zeg "Het is koud vandaag" in plaats van "Het is fris buiten". En word niet boos of ongeduldig, zegt Hoormij.
Met meer mensen aan tafel wordt het lastiger. Hoormij zegt: praat om de beurt en ga niet tussendoor met iemand anders praten. Aan een volle tafel rond de feestdagen helpt hetzelfde: muziek uit en om de beurt praten. Meer daarover lees je in slecht horen in gezelschap.
Waarom meekijken naar je mond niet genoeg is
Veel slechthorenden kijken mee naar je mond. Hoormij noemt dat spraakafzien en waarschuwt dat het "niet letterlijk het gesprek kunnen lezen" betekent. Klanken lijken op de mond op elkaar: bij p, b en m gaan de lippen allemaal op elkaar. Spraakafzien vult maar een deel aan van wat iemand mist. Daarom tellen de andere tips ook mee: het onderwerp vooraf, korte zinnen en een rustige plek. Meer daarover lees je in ons stuk over liplezen en spraakafzien.
Als je zelf slechthorend bent
Hoormij heeft ook tips voor de andere kant van de tafel. Vertel dat je slechthorend bent en wat je van de ander nodig hebt, bijvoorbeeld: "Het helpt als je eerst mijn naam zegt." Zeg het meteen als je iets niet verstaat. Stop met zinnen invullen die je half hoorde, want dat geeft misverstanden en is vooral vermoeiend voor jezelf. Ga bijvoorbeeld zelf voor het raam zitten, zodat je geen last hebt van tegenlicht. En vat aan het eind samen wat er besproken is.
Communiceren met doven: vraag eerst hoe
Het verschil tussen doof en slechthorend merk je in een gesprek vooral aan de taal. Volgens de toelichting bij de wet die NGT erkent, gebruiken mensen die later slechthorend of doof worden veel minder vaak gebarentaal. Mensen die doof zijn geboren, of doof werden voordat ze gesproken Nederlands leerden, heten vroegdoof. Voor hen is NGT volgens de toelichting bij de wet "onmisbaar" in contact met de overheid. NGT heeft een eigen grammatica. Dat is iets anders dan Nederlands met gebaren (NmG), waarbij je gewoon Nederlands praat en de belangrijkste woorden ondersteunt met gebaren. Veel Doven zien zichzelf niet als mensen met een beperking, maar als een taalminderheid. Daarom schrijven ze Doof soms met een hoofdletter, zoals Nederlands of Fries.
Wat helpt in een kort contact, volgens GGMD, de zorgaanbieder voor doven en slechthorenden:
- Maak oogcontact en kijk niet weg terwijl je praat. Ook bij gebarentaal helpt dat, omdat je gezicht en houding meepraten.
- Praat rustig en duidelijk, zonder te overdrijven. Iets aanwijzen kan helpen.
- Schrijf belangrijke informatie op, in eenvoudige taal. GGMD zegt erbij: "Niet elke dove kan goed lezen."
Voor wie NGT als moedertaal heeft, is Nederlands niet de eerste taal. Een minister schreef in een Kamerantwoord dat zo iemand "de Nederlandse taal niet voldoende machtig" kan zijn om tekst van spraakherkenning goed te volgen. Een papiertje of een app is dan geen echt gesprek.
Een tolk regelen
Bij een gesprek dat ertoe doet, zoals een sollicitatie, een gesprek op school of bij de notaris, kan de dove of slechthorende persoon een gebarentolk of schrijftolk meenemen. Die vraagt zelf tolkuren aan bij UWV. Voor het privéleven zijn dat 30 uur per jaar, en ongebruikte uren vervallen. Hoe je die uren aanvraagt, staat stap voor stap in schrijftolk aanvragen. Welke hulpmiddelen er nog meer zijn, lees je in ons stuk over hulpmiddelen en tolkuren.
Als horende kun je helpen door op tijd te plannen. Tolkcontact raadt collega's aan "om op tijd aan te geven wanneer er een vergadering is". Er is een tekort aan tolken: de staatssecretaris schrijft dat het tekort "wordt ervaren", en volgens een eerder Kamerantwoord wordt niet elke opdracht ingevuld. Bij spoed, zoals iets medisch of een overlijden, regelt Tolkcontact dag en nacht een tolk via 06-30 80 47 15. Dat nummer is niet 112.
Voor korte gesprekken is er tolk op afstand in de Tolkcontact-app: elke dag van 7:00 tot 22:00 uur, in NGT of NmG, tot 20 minuten per gesprek.
Wil je zelf een paar gebaren leren? Het online woordenboek NGT van het Nederlands Gebarencentrum is sinds 2 april 2026 gratis, zonder inlog.
Een slechthorende partner of collega
Omgaan met een slechthorende partner of collega draait vooral om afspraken, thuis en op je werk. "Luisteren kost veel energie voor iemand met gehoorverlies," schrijft Hoormij. Een slechthorende heeft vaak wat meer tijd nodig om te reageren. Geef ruimte om zich even terug te trekken als dat nodig is. Hoort je partner sinds kort opeens veel slechter, dan vind je hulp voor de eerste weken in plotseling slecht horen.
Tolkcontact geeft voorbeelden van goede afspraken: om de beurt praten, oogcontact maken voordat je begint, en af en toe een luisterpauze. Met solo-apparatuur kan je partner of collega een microfoon dragen, wat volgens Hoormij ook werkt bij een vergadering of in een restaurant.
Leer samen. Hoormij schrijft over spraakafzien en NmG: "Je hebt hiervan het meeste resultaat als ook je partner, vriend(in), buurman/-vrouw of kennis meedoet." GGMD praat ook met partners en gezinsleden, helpt bij communicatieafspraken en heeft een training om samen met gehoorverlies om te gaan. Je bereikt GGMD op 088-4321700 of via WhatsApp op 06-10908606.
Bij een belangrijk gesprek
Bij de huisarts of een gesprek over geld wil je niets missen. Hoormij geeft twee tips: neem iemand mee die goed hoort en die je vertrouwt, en laat belangrijke informatie opschrijven. Hoormij noemt ook een (schrijf)tolk, als je die nodig vindt. Bij een diagnose of een contract is dat geen overbodige luxe. Een schrijftolk typt alles wat er gezegd wordt, ook geluiden, als live ondertiteling op een tablet of groot scherm.
Wanneer helpt live tekst op je telefoon?
Wij maken Leo Speak. De app zet wat mensen om je heen zeggen live om in tekst op je scherm. Je legt je telefoon tussen jullie in en de ander leest mee. Elke spreker krijgt een eigen kleur en label, en de tekst kan tot extra groot. Je hebt geen extra apparatuur nodig.
Het past bij de gesprekken die je niet plant: aan de keukentafel met een slechthorende partner, aan een bureau met een collega, of aan de balie met een klant die goed Nederlands leest. Werk je met een team aan een balie, kijk dan bij Leo Speak voor organisaties. Elke maand heb je in de app 60 minuten gratis, zonder account. Licht kost in de App Store en Google Play €4,99 per maand voor 10 uur (november 2026). In de browser is dat ongeveer 10 procent goedkoper, en daar kun je ook per jaar betalen. Alles staat op de prijzenpagina.
Er zijn ook grenzen. Spraakherkenning maakt fouten: een verkeerd woord, een gemist stuk, of woorden bij de verkeerde spreker. In een rumoerige ruimte gebeurt dat vaker. Je hebt internet nodig, en de app is niet bedoeld voor telefoongesprekken. Het is geen hoortoestel, en ook geen tolk.
Kies dus iets anders als de ander NGT als eerste taal heeft: dan is een tolk, of de Tolkcontact-app, beter. Bij een arts of advocaat is een schrijftolk of gebarentolk de betere keus. De regering schrijft het zelf in een Kamerantwoord over spraakherkenning: "niet voor ieder persoon is dit een passend hulpmiddel." Vraag het de ander gewoon.
